Panduan 90 Hari Pertama, Komunikasi, Pengurusan Guru & Pengurusan Diri
Profil sasaran
Panduan ini disusun untuk GPK Kokurikulum sekolah rendah, khususnya sekolah kurang murid (SKM) dan sekolah kecil.
BAHAGIAN A — PELAN 90 HARI PERTAMA
FASA 1: HARI 1–30
Jangan terus ubah banyak benda.
Kesilapan GPK baharu ialah masuk terus dengan idea:
"Mulai tahun ini kita buat macam ini."
Jangan.
Bulan pertama ialah masa untuk memerhati, memahami dan membina kepercayaan.
Minggu 1: Kenal pasti keadaan sebenar
Semak:
Struktur organisasi kokurikulum.
Guru penasihat setiap unit.
Sukan dan permainan.
Kelab/persatuan.
Badan beruniform.
Takwim kokurikulum.
PAJSK.
Fail kokurikulum.
Inventori/peralatan.
Peruntukan yang ada.
Program yang sudah dirancang.
Penyertaan pertandingan.
Rekod pencapaian sekolah.
Masalah yang tertangguh daripada tahun sebelumnya.
Jangan terus menyalahkan sistem lama.
Gunakan ayat:
"Saya sedang cuba faham aliran kerja kita dahulu supaya saya tak tersalah ubah perkara yang sebenarnya sudah berjalan baik."
Ini akan membuat guru lama rasa dihormati.
Minggu 2: Kenal pasti manusia, bukan sekadar fail
Cikgu perlu tahu:
Guru A
Rajin, tetapi tidak suka dokumentasi.
Guru B
Dokumentasi sangat kemas, tetapi kurang aktif dengan murid.
Guru C
Sangat berpengalaman dan boleh menjadi mentor.
Guru D
Guru baharu dan memerlukan bimbingan.
Guru E
Selalu tunggu arahan.
Guru F
Banyak idea tetapi sukar melaksanakan.
Jangan melabel mereka secara terbuka.
Gunakan pengetahuan ini untuk membahagikan tugas berdasarkan kekuatan.
Minggu 3–4: Bina sistem kecil
Jangan bina sistem yang terlalu kompleks.
Cukup ada:
Takwim.
Senarai PIC.
Tarikh akhir.
Status kerja.
Follow-up.
Dokumentasi.
Cikgu boleh menggunakan konsep:
TUGAS → PIC → TARIKH → STATUS
Contoh:
| Tugasan | PIC | Tarikh | Status |
|---|---|---|---|
| Pendaftaran pertandingan | Guru A | 10 Sept | Dalam tindakan |
| Peralatan | Guru B | 12 Sept | Selesai |
| Pengangkutan | GPK | 13 Sept | Menunggu pengesahan |
FASA 2: HARI 31–60
Mula memimpin.
Sekarang cikgu sudah tahu keadaan sekolah.
Mulakan pembahagian kerja yang lebih jelas.
Jangan ambil semua kerja.
Gunakan formula:
60% DELEGATE
30% MONITOR
10% BUAT SENDIRI
Kerja GPK bukan menyelesaikan semua perkara.
Kerja GPK ialah memastikan perkara itu diselesaikan.
FASA 3: HARI 61–90
Kukuhkan gaya kepimpinan
Pada tahap ini guru sudah mula mengenali gaya cikgu.
Cikgu mahu mereka tahu:
"Cikgu ini baik, tetapi kalau kerja sudah diberi, dia akan follow-up."
Itulah reputasi yang cikgu mahu.
Bukan:
"Cikgu ni garang."
Dan bukan juga:
"Cikgu ni baik, boleh lambatkan kerja."
Tetapi:
"Cikgu ni senang dibawa berbincang, tetapi kerja memang kena siap."
BAHAGIAN B — 100 AYAT PROFESIONAL GPK
1. Memberi tugasan
"Cikgu, saya mohon bantuan cikgu untuk urus bahagian ini."
"Cikgu boleh bantu saya ambil bahagian pendaftaran?"
"Untuk program ini, saya cadangkan cikgu uruskan bahagian..."
"Saya perlukan bantuan cikgu untuk memastikan perkara ini berjalan."
"Boleh cikgu ambil tanggungjawab bahagian ini?"
"Saya rasa cikgu paling sesuai untuk urus bahagian ini."
"Cikgu ada pengalaman dalam perkara ini, jadi saya harap cikgu boleh bantu."
"Untuk melancarkan program, saya agihkan bahagian ini kepada cikgu."
"Cikgu, saya mohon cikgu bantu siapkan perkara ini sebelum..."
"Kalau ada kekangan, maklumkan kepada saya lebih awal."
2. Memberi arahan yang jelas
Gunakan formula:
APA + TARIKH + HASIL YANG DIHARAPKAN
Contoh:
"Cikgu, saya mohon bantu semak senarai peserta. Saya perlukan senarai yang telah disahkan sebelum Khamis pukul 12 tengah hari."
Bukan:
"Cikgu semak peserta."
BAHAGIAN C — BILA GURU TIDAK BUAT KERJA
Jangan terus marah.
Langkah 1: Tanya
"Cikgu, saya nak semak perkembangan tugasan ini. Ada apa-apa kekangan?"
Langkah 2: Dengarkan.
Langkah 3: Tetapkan semula.
"Baik, saya faham. Jadi kita tetapkan semula siap pada hari Jumaat ya."
Langkah 4: Follow-up.
"Cikgu, seperti yang kita bincangkan tempoh hari, saya nak semak sama ada bahagian ini sudah selesai."
Jika masih tidak dibuat:
"Cikgu, perkara ini perlu diselesaikan kerana ia melibatkan program sekolah. Kalau ada masalah untuk menyiapkannya, beritahu saya supaya saya boleh bantu atau cari alternatif."
BAHAGIAN D — GURU SENIOR
Jangan gunakan kuasa jawatan secara berlebihan.
Guru senior mungkin lebih lama dalam perkhidmatan daripada cikgu.
Elakkan:
"Saya GPK, jadi cikgu kena ikut."
Gunakan:
"Cikgu, saya mohon bantuan berdasarkan pengalaman cikgu."
atau:
"Saya cadangkan begini, tetapi saya sangat alu-alukan pandangan cikgu sebab cikgu lebih berpengalaman dalam perkara ini."
Namun, selepas keputusan dibuat:
"Baik cikgu. Kita akan gunakan keputusan ini untuk program tersebut."
Jika guru senior mempertikaikan tugasan:
"Saya faham pandangan cikgu. Buat masa ini kita perlu pastikan tugasan ini berjalan dahulu. Kalau ada cadangan untuk penambahbaikan, saya boleh ambil kira untuk program seterusnya."
BAHAGIAN E — GURU BAHARU
Guru baharu jangan dibiarkan terlalu bebas.
Mereka perlukan:
ARAHAN JELAS + CONTOH + TARIKH + PEMANTAUAN
Contoh:
"Cikgu, ini pertama kali cikgu urus bahagian ini. Saya terangkan dahulu apa yang perlu dibuat. Cikgu siapkan bahagian A dan B sebelum Rabu. Kalau kurang pasti, terus tanya saya."
Jangan:
"Cikgu kan guru, pandai-pandailah."
Guru baharu yang dibimbing dengan baik boleh menjadi aset besar.
BAHAGIAN F — BILA GURU ENGGAN
Jangan terus berdebat.
Gunakan:
"Saya faham cikgu ada kekangan. Boleh cikgu terangkan apa masalahnya?"
Jika munasabah:
"Baik, kita cari jalan yang sesuai."
Jika alasan tidak munasabah:
"Saya faham, tetapi tugasan ini tetap perlu diselesaikan. Jadi saya perlukan cikgu bantu pada bahagian yang mampu cikgu lakukan."
Jika berulang:
"Saya sudah cuba beri ruang untuk kita selesaikan perkara ini secara baik. Tetapi saya perlu pastikan tugasan ini tetap berjalan."
BAHAGIAN G — GURU YANG SUKA MENGADU
Apabila guru berkata:
"Kenapa saya pula?"
Jangan terus pertahankan diri.
Jawab:
"Saya faham cikgu rasa terbeban. Mari kita tengok pembahagian kerja keseluruhan dahulu."
Jika dia membandingkan:
"Saya tidak mahu kita bandingkan siapa buat lebih banyak. Saya mahu kita lihat bagaimana kerja ini boleh dibahagikan dengan adil."
Jika dia mengadu tentang guru lain:
"Saya faham kebimbangan cikgu. Tetapi saya tidak mahu membuat kesimpulan sebelum saya semak perkara tersebut."
Ini sangat penting.
Jangan menjadi tempat bergosip.
BAHAGIAN H — GURU YANG SELALU LEWAT / TIDAK SIAP KERJA
Jangan serang peribadi.
Fokus kepada kerja.
❌ "Cikgu memang selalu lambat."
✅ "Tugasan ini sepatutnya selesai pada Isnin tetapi masih belum selesai. Ada apa-apa kekangan?"
Jika berulang:
"Saya perasan perkara ini sudah berlaku beberapa kali. Saya perlukan kita cari cara supaya tugasan selepas ini dapat disiapkan mengikut tempoh."
BAHAGIAN I — BERCAKAP DENGAN GURU BESAR
1. GB BOSSY
Jangan lawan.
Gunakan:
"Baik tuan/puan. Untuk saya pastikan arahan ini berjalan, saya cadangkan..."
Jika arahan banyak:
"Baik. Daripada beberapa perkara ini, yang mana tuan/puan mahu saya dahulukan?"
Ini sangat penting.
Cikgu sedang meminta GB menentukan keutamaan.
2. GB CEREWET
Berikan pilihan.
"Tuan/puan, saya ada dua cadangan. Pilihan A lebih mudah dari segi tenaga guru. Pilihan B lebih lengkap tetapi memerlukan masa tambahan. Saya cadangkan A."
Jika GB memilih:
"Baik, saya akan teruskan berdasarkan pilihan A."
3. GB TERLALU RELAX
Jangan buat keputusan besar secara senyap.
Gunakan:
"Tuan/puan, saya cadangkan kita buat begini. Jika tiada perubahan, saya teruskan."
Ini mencipta rekod persetujuan secara profesional.
4. GB MESRA
Jangan terlalu selesa.
Jangan semua:
"Biar saya buat."
Gunakan:
"Saya boleh siapkan A dahulu. Untuk B, saya perlukan masa tambahan. Yang mana tuan/puan mahu saya dahulukan?"
BAHAGIAN J — AYAT WHATSAPP
Memberi tugasan
Assalamualaikum cikgu. Untuk persediaan program ______, saya mohon bantuan cikgu menguruskan bahagian ______. Tarikh akhir ialah ______. Jika ada sebarang kekangan, mohon maklumkan kepada saya lebih awal supaya kita boleh selaraskan. Terima kasih atas kerjasama cikgu.
Follow-up
Assalamualaikum cikgu. Saya follow-up sedikit berkaitan ______ yang perlu disiapkan sebelum ______. Mohon maklumkan perkembangan apabila berkesempatan. Terima kasih cikgu.
Teguran lembut
Cikgu, saya perasan bahagian ______ masih belum selesai. Memandangkan tarikh program semakin hampir, saya mohon bantuan cikgu untuk selesaikan sebelum ______. Jika ada kekangan, beritahu saya ya.
Teguran tegas
Cikgu, perkara ini perlu diselesaikan kerana melibatkan urusan program sekolah. Saya mohon cikgu beri perhatian dan maklumkan status kepada saya sebelum ______.
BAHAGIAN K — BILA CIKGU SUDAH PENAT
Ini antara bahagian paling penting.
JANGAN keluarkan ayat seperti:
"Aku dah penat buat semua."
"Kalau tak nak buat, jangan buat."
"Saya tak kisah."
"Buatlah sendiri."
"Saya pun banyak kerja."
Walaupun cikgu benar-benar penat.
Gantikan dengan:
"Saya perlukan sedikit masa untuk susun semula tugasan supaya saya tidak tersilap beri arahan."
atau:
"Kita berhenti sebentar dan sambung semula selepas saya semak perkara ini."
atau:
"Saya tidak mahu buat keputusan dalam keadaan tergesa-gesa."
Ini melindungi cikgu daripada bercakap ketika emosi.
BAHAGIAN L — JANGAN TERPERANGKAP MENJADI "GPK YANG BUAT SEMUA"
Apabila guru datang:
"Cikgu, macam mana nak buat?"
Jangan terus buatkan.
Tanya:
"Apa yang cikgu sudah cuba?"
Kemudian:
"Baik. Cuba buat cara ini dahulu. Kalau masih ada masalah, datang semula."
Dengan cara ini guru belajar menyelesaikan masalah.
BAHAGIAN M — PEMBAHAGIAN KERJA
Gunakan prinsip:
1. Tugas utama
PIC bertanggungjawab.
2. GPK
Memantau.
3. Guru lain
Membantu.
4. Guru Besar
Membuat keputusan/kelulusan apabila diperlukan.
Jangan semua perkara berakhir:
"GPK buat."
Jika semua kerja berakhir di meja cikgu, sistem sudah gagal.
BAHAGIAN N — REPUTASI YANG CIKGU MAHU BINA
Dalam 6 bulan pertama, jangan cuba menjadi GPK paling popular.
Cuba menjadi GPK yang:
adil;
boleh dipercayai;
tidak pilih kasih;
arahan jelas;
tidak memalukan guru di khalayak;
tidak bergosip;
menepati janji;
mempertahankan guru apabila mereka benar;
menegur secara peribadi;
menghargai kerja orang.
Reputasi terbaik ialah:
"Kalau kerja dengan dia, kita tahu apa yang perlu dibuat dan dia akan bantu kalau ada masalah."
BAHAGIAN O — 15 PERATURAN EMAS GPK
1.
Jangan beri arahan ketika marah.
2.
Jangan tegur guru di hadapan guru lain jika perkara itu boleh dibuat secara peribadi.
3.
Jangan menjanjikan sesuatu kepada guru yang cikgu sendiri tidak mempunyai kuasa untuk laksanakan.
4.
Jangan bercakap buruk tentang Guru Besar kepada guru.
5.
Jangan menjadi pusat gosip sekolah.
6.
Jangan pilih kasih.
7.
Jangan beri tugas kepada orang yang sama setiap kali hanya kerana dia rajin.
8.
Jangan menghukum guru yang jujur memberitahu mereka ada masalah.
9.
Jangan mengambil semua kerja guru.
10.
Jangan membuat keputusan besar tanpa memaklumkan pihak yang sepatutnya.
11.
Catat perkara penting.
12.
Jika arahan lisan penting, buat pengesahan secara profesional.
13.
Puji di hadapan orang.
14.
Tegur secara peribadi.
15.
Apabila penat, perlahan sedikit — jangan lepaskan penat kepada manusia.
BAHAGIAN P — "AYAT PENYELAMAT" CIKGU
Apabila tidak pasti:
"Saya semak dahulu."
Apabila terlalu banyak kerja:
"Saya perlukan keutamaan dahulu. Yang mana perlu saya dahulukan?"
Apabila arahan tidak jelas:
"Untuk saya pastikan saya faham dengan betul..."
Apabila guru tidak setuju:
"Saya faham pandangan cikgu."
Apabila guru marah:
"Saya dengar dahulu apa yang cikgu risaukan."
Apabila cikgu tidak tahu jawapan:
"Saya tidak mahu beri jawapan yang tidak tepat. Saya semak dahulu."
Apabila GB memberi banyak arahan:
"Baik. Untuk saya uruskan dengan baik, saya susun ikut keutamaan dahulu."
Apabila cikgu sudah terlalu penat:
"Saya sambung perkara ini selepas saya semak semula supaya tidak tersilap."
BAHAGIAN Q — SISTEM 5 MINIT SEBELUM BALIK
Setiap hari, sebelum meninggalkan sekolah:
Semak 5 perkara:
Apa yang sudah selesai?
Apa yang belum selesai?
Siapa yang perlu saya follow-up?
Apa yang perlu saya buat esok?
Ada perkara penting yang perlu saya maklumkan kepada GB?
Kemudian berhenti bekerja.
Jangan bawa semua masalah sekolah dalam kepala sampai rumah.
BAHAGIAN R — SISTEM MINGGUAN GPK
Setiap hujung minggu bekerja, lihat:
PROGRAM
Apa program minggu depan?
MANUSIA
Siapa PIC?
PERALATAN
Apa yang diperlukan?
TEMPAT
Sudah ditempah/disahkan?
DOKUMENTASI
Siapa ambil gambar? Siapa simpan rekod?
KEWANGAN
Ada keperluan peruntukan?
RISIKO
Apa yang mungkin menyebabkan program gagal?
BAHAGIAN S — MATLAMAT 90 HARI CIKGU
Pada hari ke-90, cikgu sepatutnya sudah mempunyai:
sistem pembahagian tugas;
takwim yang jelas;
PIC setiap aktiviti;
hubungan kerja yang baik dengan guru;
komunikasi yang stabil dengan GB;
guru baharu yang tahu apa perlu dibuat;
guru senior yang rasa dihormati;
sistem follow-up;
dokumentasi yang lebih tersusun;
dan paling penting:
Cikgu tidak lagi cuba buat semua perkara sendiri.
PENUTUP
Jika cikgu menerima jawatan GPK Kokurikulum, jangan cuba menjadi "GPK yang sempurna".
Jadilah GPK yang:
TENANG ketika masalah,
JELAS ketika memberi arahan,
ADIL ketika membahagi kerja,
BERANI ketika perlu tegas,
DAN RENDAH HATI apabila melakukan kesilapan.
Cikgu tidak perlu membuat semua orang suka kepada cikgu.
Cukuplah mereka tahu:
"Cikgu ini boleh berbincang, dia tidak pilih kasih, tetapi kalau kerja diberi, memang dia akan follow-up."
Itulah gaya kepimpinan yang paling selamat untuk seorang GPK baharu.
Dan satu prinsip terakhir:
Jangan gunakan jawatan untuk menunjukkan kuasa. Gunakan jawatan untuk memudahkan orang lain menjalankan tugas.
